ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДІНИ БОСТАНДЫҚ САЯСАТЫ: КАТОЛИК ШІРКЕУІНІҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫҚ ДАМУЫ МЫСАЛЫНДА
DOI:
10.48010/gtfqpk73Кілт сөздер
Діни бостандық, зайырлылық, Қазақстан, католик шіркеуі, институционалдық даму, конфессияаралық келісім, діни жағдай.
Аңдатпа
Мақалада Қазақстандағы діни бостандық саясаты католик шіркеуінің институционалдық дамуы мысалында талданады. Зерттеудің мақсаты –католик дінінің Қазақстандағы даму динамикасы арқылы мемлекеттік діни саясаттың тиімділігін бағалау. Зерттеуде Қазақстандағы діни саясат «инклюзивті зайырлылық» концептісі арқылы түсіндірілді. Бұл ұғым мемлекеттің зайырлы қағидаттарды сақтай отырып, түрлі діни конфессиялардың қызметіне құқықтық мүмкіндік беруін, олардың әлеуметтік белсенділігін қолдауын және конфессияаралық келісімді нығайтуын білдіреді. Қазақстан тәжірибесі зайырлылықтың қатаң шектеуші үлгісінен гөрі, діни әртүрлілікті мойындайтын және оны қоғамдық тұрақтылық факторы ретінде қарастыратын модельге жақын екенін көрсетті. Зерттеу барысында тарихи, институционалдық және құқықтық талдау әдістері қолданылды. Зерттеудің негізгі ғылыми жаңалығы – діни бостандық ұғымының абстрактілі құқықтық категория ретінде ғана емес, нақты діни институттың құқықтық, ұйымдастырушылық, әлеуметтік және халықаралық даму деңгейі арқылы талдануында. Осы тұрғыда католик шіркеуі Қазақстандағы діни саясаттың тиімділігі мен ерекшеліктерін баға-лаудың маңызды индикаторы ретінде қарастырылды. Зерттеу нәтижелері Қазақстандағы діни бостандық саясатының институционалдық деңгейде табысты жүзеге асырылып отырғанын дәлелдейді. Католик шіркеуінің құқықтық танылуы, тұрақты ұйымдық құрылымы, әлеуметтік қызметтерінің дамуы және халықаралық байланыстары мемлекеттің діни әртүрлілікке қатысты теңгерімді әрі прагматикалық саясат жүргізетінін айғақтайды. Бұл Қазақстанның конфессияаралық келісім мен қоғамдық тұрақтылықты сақтауға бағытталған дін саласындағы саясатының тиімділігін көрсетеді.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Әдебиеттер тізімі
1 Qazaqstan Respublikasynyñ Konstitutsiyasy [Constitution of the Republic of Kazakhstan]. (2022). Yurist. (In Kazakh)
2 Qazaqstan Respublikasynyñ «Dini senim bostandyğy turaly» Zaŋy [Law of the Republic of Kazakhstan “On Freedom of Religious Belief”]. (1992). (In Kazakh)
3 Qazaqstan Respublikasynyñ «Dini qyzmet jäne dini birlestikter turaly» Zaŋy [Law of the Republic of Kazakhstan “On Religious Activities and Religious Associations”]. (2011). (In Kazakh)
4 Khabermas, Yu. (n.d.). Protiv «voinstvuyushchego ateizma». «Postsekulyarnoe» obshchestvo — chto eto takoe? [Against “militant atheism.” What is a “post-secular” society?]. Islam-portal.ru. https://www.islam-portal.ru/communication/stat/100/1411 (In Russian)
5 Tolstoy, D. A. (n.d.). Rimskiy katolitsizm v Rossii: V 2 t. [Roman Catholicism in Russia: In 2 vols.]. Prezidentskaya biblioteka. https://www.prlib.ru/item/442101 (In Russian)
6 Burgart, L. A. (2010). Qazaqstandağy katoliktik senimi men Katoliktik Şirkeuiniñ tarihynan: Maqalalar jinağy (işki paidalanu üşin) [From the history of the Catholic faith and the Catholic Church in Kazakhstan: Collection of articles (for internal use)]. (In Kazakh)
7 Burgart, L. A. (n.d.). Nemtsy-katoliki v Kazakhstane (konets XIX v. – 1941 g.): Osnovnye vekhi istorii [German Catholics in Kazakhstan (late 19th century – 1941): Main milestones of history]. https://wiedergeburt-kasachstan.de/wp-content/uploads/2019/04/Nemtsy-katoliki-v-Kazakhstane-konets-XIX-v.-1941-g (In Russian)
8 Kazhenova, G. T., & Bekseitova, A. T. (n.d.). Formation of Catholic population in Kazakhstan and its status during the period of Soviet totalitarian regime (1940’s–1980’s). e-history.kz. https://e-history.kz/en/library/show/25527
9 “Credo” newspaper of the Roman Catholic Church in Kazakhstan, 1–140: 1995–2007. (n.d.). https://credonews.org/index.php/gazeta/95-gazeta/arkhiv-nomerov
10 Tokareva, E. S. (n.d.). Istoriya Katolicheskoy tserkvi v SSSR v 1920-e – nachale 1930-kh gg. skvoz’ prizmu odnoy sud’by: Rasskaz svyashchennika [History of the Catholic Church in the USSR in the 1920s – early 1930s through the prism of one person’s fate: A priest’s account]. Istoricheskaya ekspertiza. http://istkurier.ru/data/2025/ISTKURIER-2025-3-05 (In Russian)
11 Dontsev, S. P. (2025). Respublika Kazakhstan i katolicheskaya tserkov’: Mezhdunarodnyy aspekt vzaimodeystviy [The Republic of Kazakhstan and the Catholic Church: The international dimension of interactions]. Postsovetskie issledovaniya, 8(4), 365–371. (In Russian)
12 Diplomaticheskie otnosheniya Svyatogo Prestola [Diplomatic relations of the Holy See]. (n.d.). Holy See Mission. https://holyseemission.org/contents/mission/diplomatic-relations (In Russian)
13 O religioznykh ob”edineniyakh na territorii RK [On religious associations in the territory of the Republic of Kazakhstan]. (n.d.). Ministerstvo kul’tury i informatsii Respubliki Kazakhstan. https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/documents/details/870297?lang=ru (In Russian)
14 Kak ustroena Tserkov’ [How the Church is structured]. (n.d.). Katolicheskaya tserkov’ v Kazakhstane. https://catholic-kazakhstan.org/structure (In Russian)
15 Kratkaya istoriya Arkhiepiskopii Svyatoy Marii v Astane [A brief history of the Archdiocese of Saint Mary in Astana]. (n.d.). Arkhiepiskopiya Presvyatoy Devy Marii v Astane. https://catholic-astana.org/2023/12/19/hello-world (In Russian)
16 Abdrakhmanov, S. M. (2025). Qazaqstandağy katolik şirkeuiniñ qalyptasu jäne damu tarihy: Almaty qalasy mysalynda [History of the formation and development of the Catholic Church in Kazakhstan: The case of Almaty]. Şäkärim universitetiniñ habarşysy, (1), 28–38. (In Kazakh)
17 O religioznykh ob”edineniyakh na territorii RK [On religious associations in the territory of the Republic of Kazakhstan]. (n.d.). https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-zharkain/activities/5959 (In Russian)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Авторлық құқық (c) 2026 Казыбек Ержанов, Карлыгаш Борбасова, Жанна Кантарбаева