Қазіргі Қазақстандағы Қ.А. Ясауи мұрасының рухани-құндылықтық және идентификациялық әлеуеті
DOI:
10.48010/c2rmy354Кілт сөздер
Қ.А. Ясауи, Ясауи мұрасын насихаттау, рухани құндылықтар, ұлттық бірегейлік, сопылық, түркі әлемі, жастар
Аңдатпа
Мақала қазіргі қазақстандық қоғамның рухани-құндылықтық және бірегейлік (идентификациялық) бағдарларын қалыптастырудағы Қ.А. Ясауи мұрасының рөлін зерттеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі Ясауи мұрасын танымал ету бойынша мемлекеттік, ғылыми және мәдени-ағартушылық бастамалардың белсендірілуімен, сондай-ақ жаһандану, секуляризация және дәстүрлі әлеуметтену механизмдерінің трансформациялануы жағдайында оның тұлғасы мен ілімінің қоғамдық маңыздылығын қаншалықты сақтап отырғанын анықтау қажеттілігімен негізделеді. Зерттеудің методологиялық негізін ислам дәстүрі мен суфизмнің мәдени-тарихи дамуын деректанулық және дискурсивті талдау, Ясауи ілімі туралы білімдерді интерпретациялау, қазақстандық және түрік зерттеу ыңғайларын, сондай-ақ эмпирикалық деректерді салыстыру құрады. Негізгі эмпирикалық материал ретінде авторлар жүзеге асырып жатқан, Ясауи тұлғасы мен мұрасын қоғамдық қабылдауды анықтауға бағытталған ғылыми жоба аясындағы әлеуметтанулық зерттеу алынды. Нәтижелер көрсеткендей, мазмұндық білімнің тереңдігі салыстырмалы түрде төмен болғанымен, Ясауи мұрасы жоғары символдық әлеуетке ие. Ясауи негізінен рухани және мәдени символ, ұлттық бірегейлік, өнегелілік тәрбие, мәдени және туристік брендинг ресурсы ретінде қабылданады. Сонымен қатар, оның ілімінің тұлғалық-практикалық өлшемі бәсеңдеу көрінеді. Алынған нәтижелер Ясауи мұрасының қазіргі заманғы өзектілігі негізінен ұжымдық жад пен символдық сәйкестендіру деңгейінде жүзеге асады, ал оның жеке рухани-адамгершілік рефлексия көзі ретіндегі әлеуеті әлі де толық ашылмаған деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Әдебиеттер тізімі
1 Ob utverzhdenii Plana deystviy po prodvizheniyu i populyarizatsii naslediya Khodzha Akhmeda Yasavi na 2026–2028 gody [On the approval of the Action Plan for the promotion and popularization of the heritage of Khoja Ahmed Yasawi for 2026–2028]. (2026). https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2600000220 (In Russian)
2 Kalieva, Zh. A. (2014). Sistema tsennostey kazakhstanskoy molodezhi [The value system of Kazakhstani youth]. Vestnik KazNU. Seriya psikhologii i sotsiologii, (4), 165–172. (In Russian)
3 Vystuplenie Glavy gosudarstva Kasym-Zhomarta Tokaeva na vtorom zasedanii Natsional'nogo kurultaya «Ädiletti Qazaqstan – Adal azamat» [Speech by Head of State Kassym-Jomart Tokayev at the second meeting of the National Kurultai “Just Kazakhstan – Honest Citizen”]. (n.d.). https://www.akorda.kz/ru/vystuplenie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-na-vtorom-zasedanii-nacionalnogo-kurultayaadiletti-kazakstan-adal-azamat-175233 (In Russian)
4 Temirbayeva, A., Temirbayev, T., Smagulov, M., Bektenova, M., & Botakarayev, B. (2026). Sufism in modern Kazakhstan: Continuation of the Yassawi tradition? Religions, 17, Article 804. https://doi.org/10.3390/rel17070804
5 Tyshkhan, K., Smagulov, M., Kairbekov, N., & Kalemshariv, B. (2026). Evolution of Sufism in context of contemporary religious movements. Pharos Journal of Theology, 107(5). https://doi.org/10.46222/pharosjot.107.502
6 Otchet po rezul'tatam sotsiologicheskogo issledovaniya «Obshchestvennoe vospriyatie lichnosti i naslediya Khodzhi Akhmeta Yasavi v Respublike Kazakhstan» [Report on the results of the sociological study “Public perception of the personality and heritage of Khoja Ahmed Yasawi in the Republic of Kazakhstan”]. (2025). Qalam Foundation. (In Russian)
7 Bektenova, M. K. (2017). Fenomen islamskoy identichnosti v postsekulyarnom obshchestve: Kazakhstanskie realii [The phenomenon of Islamic identity in a post-secular society: Kazakhstan realities] [Doctoral dissertation (PhD), specialty 6D020600 – Religious Studies]. (In Russian)
8 Sultangalieva, A. K. (2012). «Vozvrashchenie islama» v Kazakhstane [The “return of Islam” in Kazakhstan]. (In Russian)
9 Nasledie Yassaui kak chast' kul'turnogo koda kazakhskogo naroda: Interv'yu s ekspertom Aydarom Abuovym [Yassawi heritage as part of the cultural code of the Kazakh people: Interview with expert Aidar Abuov]. (2025, May 25). Caravan.kz. https://www.caravan.kz/news/nasledie-jassaui-kak-chast-kulturnogo-koda-kazahskogo-naroda/ (In Russian)
10 Kenzhetaev, D. T. (2012). Qoja Ahmet Iasaui dünietanymyñ türki islam filosofiyasy tarihyndağy orny: Monografiya [The place of Khoja Ahmed Yasawi's worldview in the history of Turkic Islamic philosophy: Monograph]. (In Kazakh)
11 Zhandarbek, Z. (2024). Iasaui jolynyñ Altyn Orda tarihyndağy roli [The role of the Yasawi path in the history of the Golden Horde]. Kitapal. (In Kazakh)
12 Muminov, A. K. (2012). Islam v Tsentral'noy Azii: Aktualizatsiya naslediya (na primere Kazakhstana) [Islam in Central Asia: Actualization of heritage (the case of Kazakhstan)]. In M. S. Kafkasyalı (Ed.), Orta Asya’da İslâm: Temsilden Fobiye (Cilt III: Aydınlıktan Aydınlamaya, pp. 1547–1573). (In Russian)
13 Köprülü, M. F. (2006). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar [The first mystics in Turkish literature]. TTK. (In Turkish)
14 Dîvân-ı Hikmet, Hoca Ahmed Yesevî. (2017). M. Tatcı (Ed.). Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi. (In Turkish)
15 Tosun, N. (2017). Yesevilik araştırmaları için bazı mühim kaynak eserler [Some important source works for Yasawi studies]. TALİD. (In Turkish)
16 Khalbvaks, M. (2005). Kollektivnaya i istoricheskaya pamyat' [Collective and historical memory]. Neprikosnovennyy zapas, (2–3), 8–27. (In Russian)
17 Privratsky, B. G. (2001). Muslim Turkistan: Kazak religion and collective memory. Curzon Press.
18 Doğan, S. (2018). Kolektif hafızanın yeniden inşa edilmesinde Yesevî sûfîlerin rolü [The role of the Yesevi Sufis in the reconstruction of collective memory]. In C. Çuhadar, M. Aykaç, E. S. Fidan, & Y. Koçak (Eds.), VI. Uluslararası Şeyh Şa'ban-ı Velî Sempozyumu (Yesevîlik) (pp. 590–599). Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. (In Turkish)
19 Sarıbaş, S. (2025). The palimpsest memory of Anatolia: The cultural transformation of Turkistan's narrative and hagiographic traditions. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (SEMA), Özel Sayı, 155–172. https://doi.org/10.47702/sema.2025.53
20 Nurtazina, N. D. (2026). Said Kurbanali Khazrat Ishan (Akhmedov) i ego nasledie [Said Kurbanali Khazrat Ishan (Akhmedov) and his legacy]. Asian Journal “Steppe Panorama”, 13(4), 1078–1099. https://doi.org/10.51943/3135-8055_2026_13_4_1078-1099 (In Russian)
21 Türk Barometresi 2025: Türk devletleri gençlik araştırması [Turkic Barometer 2025: Youth survey of the Turkic states]. (2025). Türk Akademisi. (In Turkish)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Авторлық құқық (c) 2026 Мадина Бектенова, Наталья Сейтахметова, Мурат Смагулов, Лаура Нухсаткызы