Аңдатпа

Мaқалада ұлттық мүдде ұғымы тек стратегиялық немесе геосаяси қажеттілік ретінде ғана емес, философиялық категория ретінде қарастырылады. Ол әртүрлі нормативтік жүйелермен, мәдени сәйкестіктермен және дискурстық практикалармен қалыптасады. Халықаралық қатынастардағы дәстүрлі реалистік және либералдық тәсілдер ұлттық мүддені көбінесе билік, қауіпсіздік немесе экономикалық пайда тұрғысынан объективті ұғым ретінде түсіндіреді. Алайда бұл зерттеуде мұндай көзқарастар эпистемологиялық және онтологиялық негіздерді елемейді деген тұжырым жасалады, өйткені дәл осы негіздер мемлекеттердің өз мүдделерін қалай анықтап, жаһандық деңгейде өзін қалай таныстыратынын айқындайды. G7 елдері ұстанатын универсалистік нормативтік модель либералдық демократияны, адам құқықтарын, нарықтық рационалдылықты және ережеге негізделген халықаралық тәртіпті алға тартады. Бұл модель Ағарту дәуірінің рационалдылығына және Батыстың тарихи тәжірибесіне негізделіп, өзінің құндылықтарын жаһандық нормалар ретінде ұсынуға бейім. Ал Қазақстанның көпвекторлы, плюралистік сыртқы саясаты, керісінше, ұлттық мүддені басқа мәдени-өркениеттік және геосаяси контексте қайта түсіндіруге мүмкіндік береді. Қазақстан өзінің стратегиялық келбетін мәдени плюрализмге, өркениеттер диалогына және контекстуалды егемендікке негіздей отырып, Шығыс пен Батыстың, Солтүстік пен Оңтүстіктің арасындағы көпір ретінде танытады. Мақалада философиялық герменевтика, сыни дискурс талдауы және салыстырмалы саяси теория қолданылып, Қазақстан G7 елдерінің нормативтік қысымына тек реакция танытпай, өзінің тарихи тәжірибесі мен геосаяси жағдайына сүйене отырып баламалы жаһандану жолдарын ұсынатыны дәлелденеді. Қазақстан үстем нормаларды не толық қабылдамайды, не түбегейлі жоққа шығармайды, керісінше, оларды қайта қарастырып, мағыналық келісім арқылы өз шеңберінде бейімдейді. Қорытындысында мақалада ұлттық мүдде – бұл халықаралық жүйенің қатып қалған логикасымен анықталатын тұрақты басымдықтар жиынтығы емес, тарихи, мәдени және мағыналық жағынан өзгермелі ұғым екені айтылған. Мұндай көзқарас халықаралық теорияда эпистемологиялық плюрализмге жол ашады және жаһандық тәртіпке Батысқа жатпайтын көзқарастар мен үлгілердің де толық құқықты үлес қоса алатынын мойындайды.