DOI:
10.48010/kq5n6e25Ключевые слова
научно-технологическая политика; научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы (НИОКР); коммерциализация; технологический трансфер; Technology Readiness Levels (TRL); полный технологический цикл; цифровизация науки; наукоемкие территории
В статье исследованы институциональные механизмы развития государственной научно-технологической политики Республики Казахстан в контексте формирования экономики знаний и повышения технологической конкурентоспособности. Цель исследования заключается в выявлении институциональных ограничений, препятствующих трансформации научного потенциала в технологические и экономические результаты, а также в обосновании направлений совершенствования научно-технологической политики.
Результаты исследования показывают, что, несмотря на последовательное развитие нормативно-правовой базы, увеличение финансирования исследований и разработок, совершенствование механизмов государственной поддержки науки и развитие цифровой инфраструктуры, национальная научно-технологическая система сохраняет институциональные барьеры, ограничивающие эффективную интеграцию науки с промышленностью. Ключевыми из них являются недостаточное развитие механизмов финансирования опытно-конструкторских работ, слабая вовлеченность бизнеса в формирование научно-технологической повестки, фрагментарность инновационной инфраструктуры и отсутствие целостного технологического цикла, обеспечивающего переход от научных исследований к промышленному внедрению разработок.
На основе сравнительного анализа зарубежного опыта обосновано, что повышение эффективности государственной научно-технологической политики требует перехода от модели, ориентированной преимущественно на поддержку научной деятельности, к модели управления полным жизненным циклом технологий. Научная новизна исследования заключается в обосновании институциональной модели, рассматривающей финансирование исследований, опытно-конструкторские работы, технологический трансфер, цифровую инфраструктуру и взаимодействие государства, науки и бизнеса как взаимосвязанные элементы единой научно-технологической экосистемы. Практическая значимость результатов состоит в возможности их использования при совершенствовании механизмов государственной научно-технологической политики и развитии национальной инновационной системы Республики Казахстан.
1 Qazaqstan Respublikasy Strategiyalyq josparlau jäne reformalar agenttiginiñ Ūlttyq statistika byurosy. (2025). Qazaqstan Respublikasyndağy ğylymnyñ ağymdağy küyi jäne damuı turaly: 2024–2025 jyldarğa arnalğan statistikalyq derekter [Current state and development of science in the Republic of Kazakhstan: Statistical data for 2024–2025]. https://stat.gov.kz (In Kazakh)
2 OECD. (n.d.). Research and Development Statistics (RDS). https://www.oecd.org/en/data/datasets/research-and-development-statistics.html
3 Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaevtyñ Qazaqstan halqyna «Ädiletti Qazaqstan: barşağa jäne ärkimge arnalğan ekonomikalyq ösіm» atty Joldaýy [Address of the Head of State Kassym-Jomart Tokayev to the People of Kazakhstan “Just Kazakhstan: Economic Growth for All”]. (n.d.). https://www.akorda.kz/ru/addresses/addresses_of_president/poslanie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-narodu-kazahstana-spravedlivyy-kazahstan-ekonomicheskiy-kurs-dlya-vseh (In Kazakh)
4 Qazaqstan Respublikasynda joğary bilim men ğylymdy damytudyñ 2023–2029 jyldarğa arnalğan tūjyrymdamasy: Qazaqstan Respublikasy Ükimetiniñ 2023 jylğy 28 nauryzdağy № 248 qaulysy [Concept for the Development of Higher Education and Science in the Republic of Kazakhstan for 2023–2029: Resolution No. 248 of the Government of the Republic of Kazakhstan dated March 28, 2023]. (2023). (In Kazakh)
5 Ğylym turaly: Qazaqstan Respublikasynyñ 2011 jylğy 18 aqpandağy № 407-IV Zaŋy [On Science: Law of the Republic of Kazakhstan No. 407-IV dated February 18, 2011]. (2011). Qazaqstan Respublikasy normativtik quqyqtyq aktileriniñ «Ädilet» aqparattyq-quqyqtyq jüyesi. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1100000407 (In Kazakh)
6 Ğylym jäne tehnologiyalyq sayasat turaly: Qazaqstan Respublikasynyñ 2024 jylğy 1 şildedegi № 102-VIII Zaŋy [On Science and Technology Policy: Law of the Republic of Kazakhstan No. 102-VIII dated July 1, 2024]. (2024). Qazaqstan Respublikasy normativtik quqyqtyq aktileriniñ «Ädilet» aqparattyq-quqyqtyq jüyesi. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2400000102 (In Kazakh)
7 OECD. (n.d.). Main Science and Technology Indicators (MSTI). OECD Publishing. https://www.oecd.org
8 Qazaqstan Respublikasynyñ Prezidentі janındağy Qazaqstan Respublikasynyñ Ūlttyq ğylym akademiyasy. (2023). Ğylym jönindegi ūlttyq bayandama – 2023 [National report on science – 2023]. https://qazscience.gov.kz/ru/category/report (In Kazakh)
9 Ğylymi jäne (nemese) ğylymi-tehnikalyq qyzmet nätijelerin kommertsiyalandyru turaly: Qazaqstan Respublikasynyñ 2015 jylğy 31 qazandağy № 381-V Zaŋy [On Commercialization of the Results of Scientific and/or Scientific-Technical Activities: Law of the Republic of Kazakhstan No. 381-V dated October 31, 2015]. (2015). Qazaqstan Respublikasy normativtik quqyqtyq aktileriniñ «Ädilet» aqparattyq-quqyqtyq jüyesi. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000381 (In Kazakh)
10 Lindner, R., Edler, J., & Daimer, S. (2024). Understanding paradigm change in science, technology and innovation policy: Between science push and policy pull. In J. Edler & R. Walz (Eds.), Systems and innovation research in transition: Research questions and trends in historical perspective (pp. 7–37). Springer Nature Switzerland.
11 «Qoldanbaly ğylymi-zertteu jäne täjiribelik-qūrylştylyq jūmystar jobalaryn kommertsiyalandyru üderisterin tiimdi retteu tetikterin jetildiru» [Improving mechanisms for the effective regulation of the commercialization processes of applied research and experimental design projects]. (n.d.). https://science-fund.kz/%d0%bd%d0%b0%d1%88%d0%b8%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b5%d0%ba%d1%82%d1%8b (In Kazakh)
12 Ğylym qorynyñ «2023–2025 jyldarğa arnalğan bağdarlamalyq-nysanal y qarzhylandyru jobasy» boiynşa esebi [Report of the Science Fund on the “Program-Targeted Financing Project for 2023–2025”]. (n.d.). (In Kazakh)

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Copyright (c) 2026 Айганым Шерияздан, Бибигуль Бюлегенова, Озгюр Нуркан