ҚАЗАҚСТАН МЕН ҚЫТАЙ АРАСЫНДАҒЫ САУДА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚТЫҢ БАСТЫ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ: ҚАЗАҚСТАНДЫҚ КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.48010/f1f90p38Кілт сөздер:
Қытай мен Қазақстан, отандық кәсіпорындар, дамыту жолдары, ортақ мүдде аясындағы жобалар, тауар сауда айналымы, бәсекелестік, жаңа перспективаларАңдатпа
Мақаланың негізгі мақсаты – Қазақстан мен Қытай екі ел арасындағы сауда-экономикаға байланысты ортақ көпжақты түрлі келісімдер мен жаңа перспективаларға талдау жасау. Еліміздің Қытаймен экспорт-импорттық қатынастарының жай-күйін, сондай-ақ отандық кәсіпорындарды дамытудың жолдарын зерттеуге басымдық беріледі. Осы мақсатты орындау үшін алдымен, еліміздің тәуелсіздік жылдарындағы Қытаймен сауда-экономикалық ынтымақтастық барысында қол жеткізілген, нақты статистикалық көрсеткіштермен ұсынылған көрнекті нәтижелер талданды. Қазірге дейін Қытай мен Қазақстан арасындағы серіктестік негізінен мұнай-газ, кен өнімдері, ауылшаруашылық және өнеркәсіп саласы төңірегінде жиі айтылғанымен, екіжақты тауар-сауда айналымының жалпы жағдайы, қытайлық компаниялардың отандық кәсіпорындарды дамыта алатын жолдары ішкерлей зерттелмей келген еді. Бұл мақалада осы олқылық ескеріліп, Қытаймен екіжақты сауда қатынасын жеделдете дамытудың әртүрлі артықшылықтары талданады. Зерттеу тақырыбының белсенділігі мен күрделілігін ескере отырып, Қытай мен Қазақстан арасындағы экспорт-импорттық жағдайды анықтау кезінде статистикалық талдау әдісі қолданылды. Ал еліміздің экономикалық дамуы мен сыртқы саудадағы өзгерістері салыстырмалы әдістер арқылы шешім тапты. Қытай мен Қазақстан арасындағы ұзақ мерзімді ынтымақтастық барысындағы келісімдер, ірі жобалар, сондай-ақ перспективалар, болашақтағы өзгерістер терең сараптау, талдау, жинақтау, қорытындылау сынды ғылыми жұмыс стиліне сай зерттеу әдістері қолданылды. Мақаланың жаңалығы ретінде Қытай мен Қазақстан екі ел арасындағы тауар айналымы, оның ел экономикасы мен әлеуметтік жағдайына әсері, пайдасы мен зияны, қазақстандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың жолдары терең талданып қорытындыланды. Әрі тың ғылыми тұжырымдар мен ұсыныстар алға қойылды.
Әдебиеттер тізімі
1 Shahelate Nuereshefu. (2024). Ha Zhong jingmao hezuo xianzhuang yu zhanwang [Current Status and Prospects of China–Kazakhstan Economic and Trade Cooperation]. Haerkezisitan Zhu Hua Dashiguan Xinwen Fabuhui [Press Conference of the Embassy of Kazakhstan in China], (1). (In Chinese).
2 Dúisen, G. M., & Aitjanov, D. A. (2025). Ortalyq Aziya elderi arasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeituge aimaq ishindegi impulsti ilgeriletu [Promoting Intra-Regional Momentum to Expand Cooperation among Central Asian Countries]. QazUU Khabarshysy. Shyǵystanu seriyasy, (113)(2). https://doi.org/10.26577/JOS202511325 (In Kazakh).
3 Ciao, X. (2023). Transformation of Chinese enterprises: Ideology, efficiency, and instrumentalism in the reform process. International Journal of Social and Cultural Studies, (4), 63–94.
4 Zhao, S. (2004). China’s red capitalists: The political economy of private entrepreneurs in China (pp. 13–34). Cambridge University Press.
5 Zhumangarin, S. (2025, June 17). Qytaidan Europaǵa jerústi júk tasymalyńyń 80%-dan astamy Qazaqstan aumaǵy arqyly ótedi [More than 80% of Overland Freight from China to Europe Passes through Kazakhstan]. Qazaqstan Respublikasy Ulttyq ekonomika ministrligi [Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan]. https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/ (In Kazakh).
6 Wang, Xiaoyu. (2024). “Yidai yilu” kuangjia xia Zhong Ha zhizaoye chan neng hezuo yanjiu [Research on China–Kazakhstan Manufacturing Capacity Cooperation under the Belt and Road Initiative]. Ouyazhou Jingji [Eurasian Economy], (1), 45–55. (In Chinese).
7 An, Min. (2024). Zai Jinlü keyunche Hasakesitan KD xiangmu toutou chan yi shi shang de fayan [Speech at the Launch Ceremony of the Golden Dragon Bus KD Project in Kazakhstan]. Zhong Ha Channeng Hezuo Luntan [China–Kazakhstan Production Capacity Cooperation Forum], (2). (In Chinese).
8 Núrtilеу, M. (2025, November 14). Beijingde Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy investitsiyalyq jáne sauda-ekonomikalyq yntymaqtastyqtyń negizgi máseleleri talqylandy [Key Issues of Investment and Trade and Economic Cooperation between Kazakhstan and China Discussed in Beijing]. Qazaqstan Respublikasy Syrtqy ister ministrligi [Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan]. https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1105678 (In Kazakh).
9 Sun, Wei. (2024). Zhongguo dui Hasakesitan zhijie touzi de jishu wa yi xiao ying yanjiu [Research on the Technology Spillover Effects of Chinese Direct Investment in Kazakhstan]. Xinjiang Daxue Xuebao [Journal of Xinjiang University], (3). (In Chinese).
10 Li, X. (2025). The role of startup projects in the economic development of the East counties. Қазақстан шығыстануы ғылыми журналы, 14(2), 115. https://doi.org/10.63051/kos.2025.2
11 Zhang, X., Yi, G., Zhang, X., & Yi, G. (2024). Start-up and innovation ecosystem in China. Science, Technology and Society, 29(1), 54–74.
12 Mayer, S. (2021). Cooperation from outside: Security regionalism in Central Asia and its limits. Central Asian Affairs, 8, 203–228.
13 Jiang, S. (2024). “Yidai yilu” changyi yu Shanghai hezuo zuzhi: Linian qianru yu hezuo shijian [The Belt and Road Initiative and the Shanghai Cooperation Organisation: Conceptual Integration and Cooperation in Practice]. Aisixiang. https://www.aisixiang.com/data/153564.htm (In Chinese).
14 Hu, Hui. (2023). Zhongguo keche qiye guojihua jingying zhong de jishu zhuanyi moshi yanjiu—yi Jinlü keche wei li [Research on Technology Transfer Models in the International Operations of Chinese Bus Companies: The Case of Golden Dragon Bus]. Guoji Jingji Hezuo [International Economic Cooperation], (3), 56–62. (In Chinese).
15 Li, Jianjun. (2023). Zhong Ou banlie dui Zhongya guojia wuliu jingzhengli de yingxiang fenxi [Analysis of the Impact of China–Europe Freight Trains on the Logistics Competitiveness of Central Asian Countries]. Guoji Maoyi Wenti [Journal of International Trade], (3), 78–90. (In Chinese).
16 Zhao, S. (2011). China’s approaches toward regional cooperation in East Asia: Motivations and calculations. Journal of Contemporary China, 20(68), 53–67.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Арайнур Еркин, Галымжан Дуйсен
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.