Халықаралық практика контексіндегі саяси медиацияның институционалдық негіздері
DOI:
https://doi.org/10.48010/dr7b6h41Кілт сөздер:
саяси медиация, институционалдық негіздер, саяси қақтығыс, коммуникативтік өзара іс-қимыл, мүдделерді үйлестіру, халықаралық практика, медиация модельдері, қақтығыстарды реттеуАңдатпа
XXI ғасырдың басында әлемдік саясат дауларды шешудің дәстүрлі әдістерінің тиімділігі төмендей бастағанын көрсетті. Қазіргі уақытта қақтығыстар тек мемлекеттер арасында ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік поляризация мен этникалық қайшылықтар салдарынан қоғамдардың ішінде де туындауда. Дәстүрлі дипломатия мен сот жүйесі көбінесе шиеленістің бастапқы кезеңінде оның ушығуын дер кезінде тоқтатуға қауқарсыз болып келеді. Осыған байланысты жаңа сын-қатерлерге бейімделе алатын икемді құралдарға деген қажеттілік артып отыр. Осындай құралдардың бірі – саяси медиация. Сот үдерісінен айырмашылығы, онда әрқашан жеңімпаз бен жеңілген анықталса, медиация бейтарап делдалдың қатысуымен тараптар арасында ымыраға келуді көздейді. Оның басты мақсаты тек дауды «жабу» емес, сонымен қатар тараптар арасындағы диалогты қалпына келтіру және өзара қатынастарды сақтау болып табылады. Қазіргі таңда бұл тәжірибелер жеке саладан шығып, үлкен саясатқа белсенді түрде еніп, заманауи халықаралық дипломатияның маңызды құрамдас бөлігіне айналуда. Әртүрлі елдердің тәжірибесі медиацияның әмбебап шешім емес екенін көрсетеді. Оның тиімділігі саяси мәдениетке, билік құрылымына және азаматтық қоғамның даму деңгейіне тікелей байланысты. Сондықтан өзге елдердің моделін сол күйінде көшіру мүмкін емес – әр мемлекет медиацияны өз ішкі жағдайларына қалай бейімдейтінін және қандай тәсілдердің басқа ортада тиімді қолданылуы мүмкін екенін зерттеу қажет. Бұл медиацияны саяси жүйенің ерекшеліктеріне және қоғамдық институттардың даму деңгейіне байланысты қалыптасатын институционалдық механизм ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Көпэтносты мемлекет әрі өңірлік қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі маңызды актор ретінде Қазақстанға қоғамдық диалогтың сенімді тетіктері қажет. Ағымдағы әлеуметтік трансформациялар жағдайында медиацияның институционалдық негіздерін дамыту жүйелі қажеттілікке айналады.