Медицина ғылымындағы эмпирикалық және теориялық: философиялық талдау
DOI:
https://doi.org/10.48010/ety2ac14Кілт сөздер:
медицина, адам, эмпирикалық, теориялық, медицина философиясы, ауру, денсаулықАңдатпа
Медицина – практикалық бағыты аурулар мен оларды емдеу әдістеріне қатысты теориялардың дамуымен тығыз ұштасқан, өте ерекше ғылым. Нәтижесінде, медицинаның эмпириялық және теориялық құрамдас бөліктері бір-бірімен ажырамас байланыста болады, тіпті кейде бір-біріне терең еніп, өзара кірігіп кетеді. Бақылау, сипаттау, тәжірибе, өлшеу және эксперимент жасауды қамтитын эмпириялық деңгей медицина ғылымының дамуындағы бастапқы кезең болса, ұғымдар, талдау, синтез, болжамдар, гипотезалар, идеялар, модельдеу және теорияларды қамтитын теориялық деңгей келесі кезеңді құрайды. Алайда, бұл бөлініс шартты сипатқа ие; медициналық білім эмпириялық деңгейден теориялық деңгейге қарай сызықтық түрде дамиды деп санау қате болар еді. Медицина ғылымында эмпириялық және теориялық аспектілер бір-бірін негіздеп, ішкі жағынан байытып отырады. Бұл динамика «эмпириялық пен теориялықтың диалектикасы» деп аталады. Медицинаның зерттеу нысаны – үнемі дамып, өзін-өзі жетілдіріп отыратын адам болғандықтан, адам денсаулығы мен ауруларына, сайып келгенде, адамның өзіне тұтас тұрғыдан қарау қазіргі заманғы медицинаның маңызды міндеті болып қала береді. Медицинадағы эмпириялық және теориялық тұстардың органикалық бірлігін мойындау – осы мақсатқа жету жолындағы бір қадам. Медицинаның жүздеген, тіпті мыңдаған жекелеген ауруларға жіктеліп, бөлшектенуі – медициналық білімнің эмпириялық және теориялық болып екіге бөлінуімен де тығыз байланысты. Осы аспектілерді қайта біріктіру медицинаның түпкілікті тұтастығын нығайтуға ықпал етеді.
Әдебиеттер тізімі
1 Gippokrat. (1994). Sochinenija. Izbrannye knigi [Writings: Selected Books] (Book 1). Svarog. (In Russian)
2 Galen, K. (2014). Sochinenija [Writings] (Vol. 1). Vest'. (In Russian)
3 Avicenna. (2000). Kanon vrachebnoj nauki [The Canon of Medicine]. Popurri. (In Russian)
4 Ushakov, E. V. (2020). Filosofija i metodologija nauki: Uchebnik i praktikum dlja vuzov [Philosophy and Methodology of Science: Textbook and Practical Course for Universities]. Jurajt. (In Russian)
5 Lebedev, S. A. (2024). Filosofija i metodologija nauki: Aktual'nye problemy [Philosophy and Methodology of Science: Current Issues]. Izdatel'stvo Moskovskogo universiteta. (In Russian)
6 Boyd, N. M., & Matthiessen, D. (2023). Observations, experiments, and arguments for epistemic superiority in scientific methodology. PhilSci-Archive. https://philsci-archive.pitt.edu/id/eprint/22359/
7 Vlasova, L. A. (2014). Formirovanie klinicheskogo myshlenija vracha [The Formation of Clinical Thinking in Physicians]. In Filosofija mediciny — samosoznanie terapii. Vyzovy vremeni i sovremennaja rossijskaja medicina: Sbornik statej i tezisov dokladov (Vol. 1, pp. 241–246). UGMU. (In Russian)
8 Volkova, N. I., & Volkov, A. V. (2023). Ot mediciny empiricheskoj — k medicine analiticheskoj [From Empirical Medicine to Analytical Medicine]. Terapiya, (10), 139–147. (In Russian)
9 Pesockaja, E. N., Belova, L. A., & Makarova, Ju. A. (2014). Sovremennye medicinskie teorii i podhody i problema prichinnosti zabolevanij [Contemporary Medical Theories and Approaches and the Problem of Disease Causation]. Evrazijskij Sojuz Uchenyh (ESU), (VIII, section “Medical Sciences”), 82–84. (In Russian)
10 Analitika v sfere zdravoohranenija [Analytics in Healthcare]. (n.d.). AppTask. https://apptask.ru/blog/analitika-v-sfere-zdravooxraneniia (In Russian)
11 Dubrov, A. P. (2010). Problemnye voprosy tradicionnoj mediciny: Rol' i znachenie intuicii vo vrachebnoj praktike [Problematic Issues in Traditional Medicine: The Role and Significance of Intuition in Medical Practice]. Tradicionnaja medicina, (2[21]), 57–61. (In Russian)
12 3D modelirovanie v medicine: Revoljucija v diagnostike i lechenii [3D Modeling in Medicine: A Revolution in Diagnosis and Treatment]. (n.d.). Sky.pro. https://sky.pro/wiki/digital-art/3d-modelirovanie-dlya-nauki-i-mediciny-primery-i-sovety/ (In Russian)
13 Lisicyn, Ju. P. (2012). Vvedenie v obshchuju teoriju mediciny [Introduction to the General Theory of Medicine]. Bjulleten' Nacional'nogo nauchno-issledovatel'skogo instituta obshchestvennogo zdorov'ja imeni N. A. Semashko, (S1), 10–12. (In Russian)
14 Miroshnikov, Ju. I. (2009). Specifika medicinskogo poznanija i problema celostnosti ego predmeta [The Specificity of Medical Cognition and the Problem of the Integrity of Its Subject]. Nauchnyj ezhegodnik Instituta filosofii i prava Ural'skogo otdelenija Rossijskoj akademii nauk, (9), 171–184. (In Russian)
15 Khushf, G. (2013). A framework for understanding medical epistemologies. The Journal of Medicine and Philosophy, 38(5), 461–486. https://doi.org/10.1093/jmp/jht044
16 Harari, E. (2001). Whose evidence? Lessons from the philosophy of science and the epistemology of medicine. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 35(6), 724–730. https://doi.org/10.1046/j.1440-1614.2001.00957.x
17 Panova, E. L. (2013). Sostojanie medicinskogo poznanija kak uslovie razvitija biotehnologij [The State of Medical Cognition as a Condition for the Development of Biotechnology]. Vestnik Rossijskogo universiteta druzhby narodov. Serija: Filosofija, (4), 115–124. (In Russian)
18 Boyd, N., & Bogen, J. (2026). Theory and observation in science. In E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2026 ed.). https://plato.stanford.edu/archives/spr2026/entries/science-theory-observation/
19 Koh, E. S. (2014). Faktory razvitija medicinskogo znanija i zdravoohranenija v XXI veke [Factors in the Development of Medical Knowledge and Healthcare in the Twenty-First Century]. In Filosofija mediciny — samosoznanie terapii. Vyzovy vremeni i sovremennaja rossijskaja medicina: Sbornik statej i tezisov dokladov (Vol. 1, pp. 79–83). UGMU. (In Russian)
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Роман Кизуб
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.