Э. В. ИЛЬЕНКОВ, А. П. ОГУРЦОВ ЖӘНЕ Г. С. БАТИЩЕВ ФИЛОСОФИЯСЫНДАҒЫ ЖАТТАНУ МӘСЕЛЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.48010/32kcac09Кілт сөздер:
жаттану, іс-әрекет, заттану, затсыздану, Ильенков, Огурцов, БатищевАңдатпа
Мақала Э. В. Ильенков, А. П. Огурцов және Г. С. Батищев философиясындағы жаттану мәселесіне арналған. Зерттеудің мақсаты — аталған ойшылдардың К. Маркстің жаттану тұжырымдамасын түсіндіру және дамыту тәсілдеріндегі ортақ негіздер мен айырмашылықтарды анықтау. Әдіснамалық негізін тарихи-философиялық зерттеудің мәтінтанулық және салыстырмалы әдістері құрайды. Жаттанудың заттану, затсыздану және затқа айналу үдерістерімен арақатынасына, сондай-ақ адам іс-әрекетінің тұтастығы мәселесіне ерекше назар аударылады. Ильенковтың үлесі жаттану категорияларының мағыналық айырмашылықтарын нақтылау және мәселенің дүниежүзілік-тарихи сипатын ашу арқылы айқындалады. Огурцовтың тұжырымдамасында қоғамдық өмірдің институттануы мен адамның функционалдануының өзара байланысы негізгі орын алады. Батищев жаттануды заттану мен затсызданудың, белсенділік пен қарым-қатынастың бірлігінің бұзылуымен байланыстырып, оның мәдениет пен ғылыми танымдағы көріністерін ашады. Зерттеу нәтижелері жаттанудың экономикалық қатынастармен шектелмейтінін және меншік формасының өзгеруі оны еңсерудің жеткілікті шарты болмайтынын көрсетеді. Қарастырылған тұжырымдамалардың теориялық маңызы адам іс-әрекетінің бөлшектенуін, білімнің затқа айналуын және тұлға дербестігінің шектелуін түсіндіру мүмкіндігімен айқындалады. Оларды еңбектің, танымның және қарым-қатынастың цифрлық технологиялар арқылы жанамалануы жағдайындағы жаттану формаларын зерттеуде қолдану перспективалары белгіленеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Il'enkov Je. V. Gegel' i «otchuzhdenie» [Hegel and “alienation”] // Il'enkov Je. V. Sobranie sochinenij [Collected works]. – T. 4. – M.: Kanon+ ROOI «Reabilitacija», 2020. – S. 83–98. (in Russ)
2. Il'enkov Je. V. [Tezisy o ponjatii otchuzhdenija] [Theses on the concept of alienation] // Il'enkov Je. V. Sobranie sochinenij [Collected works]. – T. 9. – M.: Kanon+ ROOI «Reabilitacija», 2026. – S. 137–138. (in Russ)
3. Ogurcov A. P. Otchuzhdenie i chelovek (istoriko-filosofskij ocherk) [Alienation and the human being: A historical-philosophical essay] // Chelovek, tvorchestvo, nauka. Trudy Moskovskoj konferencii molodyh uchjonyh [The human being, creativity, and science. Proceedings of the Moscow Conference of Young Scholars]. – M.: Nauka, 1967. – S. 41–82. (in Russ)
4. Ogurcov A. P. Chelovek v mire otchuzhdenija (po rabotam K. Marksa) [The human being in the world of alienation: Based on the works of Karl Marx] // Chelovek v socialisticheskom i burzhuaznom obshhestve. Materialy simpoziuma [The human being in socialist and bourgeois society. Symposium proceedings]. – Vyp. II. – M.: IF AN SSSR, 1966. – S. 153–182. (in Russ)
5. Marks K. Kritika Gotskoj programmy [Critique of the Gotha Programme] // Marks K., Jengel's F. Sochinenija [Collected works]. – Izd. 2-e. – T. 19. – M.: Politizdat, 1961. – S. 9–32. (in Russ)
6. Batishhev G. S. Dejatel'nostnaja sushhnost' cheloveka kak filosofskij princip [The activity-based essence of the human being as a philosophical principle] // Batishhev G. S. Izbrannye proizvedenija [Selected works]. – Almaty: IFPR KN MON RK, 2015. – S. 191–275. (in Russ)
7. Rubinshtejn S. L. Chelovek i mir [The human being and the world]. – M.: Nauka, 1997. – 191 s. (in Russ)
8. Batishhev G. S. Mirovozzrencheskie predposylki i smysl problematiki otchuzhdenija [Worldview premises and the meaning of the problem of alienation] // Batishhev G. S. Izbrannye proizvedenija [Selected works]. – Almaty: IFPR KN MON RK, 2015. – S. 725–733. (in Russ)
9. Marks K. Kritika politicheskoj jekonomii (chernovoj nabrosok 1857–1858 godov). [Pervaja polovina rukopisi] [Critique of political economy: A draft of 1857–1858. First half of the manuscript] // Marks K., Jengel's F. Sochinenija [Collected works]. – Izd. 2-e. – T. 46. – Ch. I. – M.: Politizdat, 1968. – S. 51–559. (in Russ)
10. Marks K. [Kapital.] Kniga pervaja. Glava shestaja. Rezul'taty neposredstvennogo processa proizvodstva [Capital. Book One. Chapter Six. Results of the immediate process of production] // Marks K., Jengel's F. Sochinenija [Collected works]. – Izd. 2-e. – T. 49. – M.: Politizdat, 1974. – S. 3–136. (in Russ)
11. Batishhev G. S. Problema oveshhnenija i ejo gnoseologicheskoe znachenie (v svete Marksovoj koncepcii oveshhnenija) [The problem of reification and its epistemological significance in light of Marx’s concept of reification] // Batishhev G. S. Trudy po dialektike [Works on dialectics]. – V 2-h t. – T. 2. – Almaty: KFK, 2021. – S. 259–282. (in Russ)
12. Batishhev G. S. [Otvety na voprosy Orgkomiteta] [Answers to the questions of the Organizing Committee] // Batishhev G. S. Izbrannye proizvedenija [Selected works]. – Almaty: IFPR KN MON RK, 2015. – S. 187–190. (in Russ)
13. Batishhev G. S. Protivorechie kak kategorija dialekticheskoj logiki [Contradiction as a category of dialectical logic] // Batishhev G. S. Izbrannye proizvedenija [Selected works]. – Almaty: IFPR KN MON RK, 2015. – S. 53–186. (in Russ)
14. Batishhev G. S. Vvedenie v dialektiku tvorchestva [Introduction to the dialectics of creativity]. – SPb.: RHGI, 1997. – 463 s. (in Russ)
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Аяжан Сагикызы, Айжан Оразбекова, Алибек Бегалинов , Маргарита Какимжанова , Шуга Абеуова
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.