Шетелдік университеттер филиалдарының дамуының әсерінен Қазақстандағы ішкі білім беру көші-қонының трансформациясы
DOI:
https://doi.org/10.48010/exfaz724Кілт сөздер:
шетелдік университеттердің филиалдары, аймақтық көші-қон, адами капитал, жоғары білімАңдатпа
Бұл зерттеуде шетелдік университеттердің филиалдары мен серіктестік бағдарламалары Қазақстандағы мемлекеттік өңірлік саясаттың құралы ретінде қарастырылып, олардың ішкі білім беру көші-қонымен байланысы талданады. Эмпирикалық негізді: (1) Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің 40 халықаралық жоба (оның ішінде 33-і жұмыс істейді, 7-еуі 2026 жылы ашылады; филиалдар, шетелдік университеттердің кампустары, қос дипломдық бағдарламалар және Лубань шеберханалары) және 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша 9418 студенттің өңірлік шығу тегі туралы деректері; (2) 2026 жылғы сәуір-шілде айларында еліміздің 14 өңіріндегі жергілікті атқарушы органдардың, жоғары оқу орындарының, колледждер мен мектептердің 151 өкілі арасында жүргізілген сараптамалық сауалнама құрайды. Зерттеуде институционалдық, салыстырмалы және жүйелік тәсілдер қолданылды. Шетелдік университеттер филиалдарын мемлекеттік саясатта пайдаланудың төрт халықаралық моделі айқындалды. Контингент деректері екі үлгіні көрсетеді: студенттердің басым бөлігі жергілікті жастардан тұратын үлгі (жастарды өңірде ұстап қалудың ықтимал функциясы) және студенттердің едәуір бөлігі басқа өңірлерден келетін өңіраралық тарту үлгісі. Деректер студенттердің өңіраралық ұтқырлығы фактісін растайды, бірақ жастардың кетуі азаяды деген себеп-салдарлық қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді; сарапшылардың бағалаулары өлшенген нәтижелерді емес, күтулерді көрсетеді. Алынған нәтижелер халықаралық университеттік жобаларды аумақтық орналастыру және олардың мониторингін ұйымдастыру саласындағы мемлекеттік саясатты жетілдіруде пайдаланылуы мүмкін.
Әдебиеттер тізімі
1 OECD. (2007). Higher education and regions: Globally competitive, locally engaged. OECD Publishing.
2 World Bank. (2019). World development report 2019: The changing nature of work. World Bank.
3 Berdybayev, N. M. (2023). Mezhdunarodnyy universitet: Ponyatiye, tendentsii razvitiya v nauchnoy doktrine i mekhanizme pravovogo regulirovaniya [International university: Concept and development trends in scholarly doctrine and the mechanism of legal regulation]. Vestnik Instituta zakonodatel’stva i pravovoy informatsii Respubliki Kazakhstan, (1[72]), 233–242. (In Russian)
4 UNESCO Institute for Statistics. (2025). Global flow of tertiary-level students. UNESCO Institute for Statistics.
5 OECD. (2024). Education at a glance 2024: OECD indicators. OECD Publishing.
6 Knight, J. (2006). Higher education crossing borders: A guide to the implications of the General Agreement on Trade in Services (GATS) for cross-border education. UNESCO; Commonwealth of Learning.
7 Knight, J. (Ed.). (2014). International education hubs: Student, talent, knowledge-innovation models. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7025-6
8 Lane, J. E., & Kinser, K. (Eds.). (2011). Multinational colleges and universities: Leading, governing, and managing international branch campuses. Jossey-Bass.
9 Wilkins, S., & Huisman, J. (2012). The international branch campus as transnational strategy in higher education. Higher Education, 64(5), 627–645.
10 Pravitel’stvo Respubliki Kazakhstan. (2023, March 28). Ob utverzhdenii Kontseptsii razvitiya vysshego obrazovaniya i nauki v Respublike Kazakhstan na 2023–2029 gody [On approval of the Concept for the Development of Higher Education and Science in the Republic of Kazakhstan for 2023–2029] (Resolution No. 248). Adilet. https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000248 (In Russian)
11 Ministerstvo nauki i vysshego obrazovaniya Respubliki Kazakhstan. (2026). Materialy po razvitiyu filialov zarubezhnykh universitetov v Respublike Kazakhstan (po sostoyaniyu na iyul’ 2026 g.) [Materials on the development of branches of foreign universities in the Republic of Kazakhstan (as of July 2026)] [Unpublished materials]. (In Russian)
12 Ministerstvo nauki i vysshego obrazovaniya Respubliki Kazakhstan. (2026). Kazakhstan — regional’nyy obrazovatel’nyy khab: Prezentatsionnyye materialy [Kazakhstan as a regional education hub: Presentation materials] [Presentation]. (In Russian)
13 Becker, G. S. (1993). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education (3rd ed.). University of Chicago Press.
14 Schultz, T. W. (1971). Investment in human capital: The role of education and of research. Free Press.
15 Lucas, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42. https://doi.org/10.1016/0304-3932(88)90168-7
16 Krugman, P. (1991). Geography and trade. MIT Press.
17 Perroux, F. (1955). Note sur la notion de «pôle de croissance» [Note on the concept of a “growth pole”]. Économie appliquée, 8(1–2), 307–320. (In French)
18 Cooke, P. (1992). Regional innovation systems: Competitive regulation in the new Europe. Geoforum, 23(3), 365–382.
19 Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (1995). The triple helix: University–industry–government relations: A laboratory for knowledge-based economic development. EASST Review, 14(1), 14–19.
20 Ministerstvo nauki i vysshego obrazovaniya Respubliki Kazakhstan. (2026). Svedeniya o kontingente obuchayushchikhsya v filialakh zarubezhnykh universitetov Respubliki Kazakhstan (po sostoyaniyu na may 2026 g.) [Data on student enrolment at branches of foreign universities in the Republic of Kazakhstan (as of May 2026)] [Unpublished materials]. (In Russian)
21 Feng, Y. (2013). University of Nottingham Ningbo China and Xi’an Jiaotong-Liverpool University: Globalization of higher education in China. Higher Education, 65(4), 471–485. https://doi.org/10.1007/s10734-012-9558-8
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Индира Рыстина, Дина Айкенова
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.